De vlechtheg

Langs Stadstuinen Leiden staat een vlechtheg. Nederlandse vlechtheggen zijn steeds meer uit het landschap verdwenen, maar enthousiaste vrijwilligers brengen ze langzaam weer terug. Hier vindt u wat informatie over vlechtheggen in het algemeen en ook specifiek over de heg van Stadstuinen Leiden.

vlechtheg in veld

De beroemde Romeinse veldheer en keizer Julius Caesar schreef al over de voor hem hinderlijke, dichtgevlochten heggen langs de rivier de Maas. De Romeinen hadden een hekel aan deze hagen. Zij trokken het liefst in een rechte lijn door het landschap, maar moesten voor een vlechtheg toch een omweg maken. De Stadstuinen Leiden liggen pal naast de Romeinse nederzetting Matilo waardoor het idee is ontstaan de tuinen te beschermen met een vlechtheg.

Een vlechtheg is een dichte haag van horizontaal en verticaal groeiende takken. Het maken ervan is een Germaans-Keltische traditie. Eeuwenlang wisten de mensen niets anders te bedenken om hun vee in de weilanden te houden. Tot 1940 kwamen er nog veel vlechtheggen in Nederland voor, daarna is een groot aantal ervan gerooid en deels door prikkeldraad vervangen. Momenteel worden er op diverse plaatsen juist weer vlechtheggen aangelegd.

Er gaat veel tijd overheen tussen de eerste aanleg van de heg en het bereiken van het uiteindelijke, gewenste resultaat. Het begint natuurlijk met het planten van het gewenste materiaal. Omdat de heg indringers buiten moet houden, wordt er veel gebruik gemaakt van planten met serieuze stekels, zoals bijvoorbeeld meidoorn. En dan komt het grote wachten. Het duurt een aantal jaren voordat de stammen van de jonge struikjes voldoende dik om een rigoureuze behandeling te ondergaan. Dan is het tijd om de heg te leggen.

Het leggen van de hegvlechtheg stam insnijden

Bij het leggen van de heg worden de stammen horizontaal gebogen en op elkaar gestapeld. Dat werkt als volgt. De stam wordt vlak boven de grond voor tweederde schuin doorgesneden, het schuine stompje wordt eraf gehakt. De stam boven de snede kan nu voorzichtig worden omgebogen.

voorbeeld vlechthegDe stammen worden bovenop elkaar gelegd. De gestapelde stammetjes worden door palen en wilgentenen op de plaats gehouden. Doordat de stam niet volledig is doorgesneden blijft de hele struik leven. Uit de horizontale delen komen weer verticale spruiten die zichzelf tussen de stammen door wringen, en zie daar het vlechtwerk. De palen en tenen vergaan maar de vlechtheg blijft staan.

een pas gelegde vlechtheg
een pas gelegde vlechtheg

Het aanleggen van een vlechtheg vraagt dus veel geduld. Het komt er op neer dat er de jaren niets aan de heg gedaan mag worden. Wel kunnen hinderlijke takken aan de zijkant worden weggesnoeid, de hoofdstam moet ongemoeid gelaten worden. De tuiniers die hun tuintjes langs de haag hadden liggen moesten hun jeukende handen bedwingen en wat extra schaduw voor lief nemen.

In de vlechtheg van de Stadstuinen Leiden zijn de volgende planten gebruikt:

vlier (Sambucus nigra); veldesdoorn (Acer campestre); meidoorn (Crataegus monogyna); bottelroos (Rosa rugosa); gele kornoelje (Cornus mas); sleedoorn (Prunus spinosa) en struikkamperfoelie (Lonicera fragrantissima)

De samenstelling is zo gekozen dat er in winter, voorjaar en zomer struiken bloeien; de kornoelje en kamperfoelie in de winter, de meidoorn en vlier in het voorjaar en de roos in de zomer. Zo biedt de haag voedsel voor solitaire bijen, hommels en vlinders. Voor vogels zijn de bessen en rozenbottels interessant.